Collectie Hommes nu in PAN

Eerst maar eens wat uitleg. Midden jaren 1990 is door Henry Hommes, Frank Colpaert en Harrie Sanders een grote hoeveelheid archeologische vondsten gedaan in de omgeving van Elst. Het betreft een verzameling van 936 metalen objecten die bekend staat als de ‘collectie Hommes’;39 hiervan zijn opgenomen in de collectie van het Tempelkerkmuseum en de rest is in bezit van Marithaime. De vondsten zijn in 2007 geïnventariseerd en geconserveerd door bovengenoemd drietal.
Drie jaar geleden kwamen we in contact met PAN, Portable Antiquities Netherlands. PAN is een instelling die valt onder het Rijksmuseum van Oudheden en tot taak heeft archeologische privéverzamelingen, die in de regel een verborgen bestaan leiden, digitaal zichtbaar te maken. Voorwaarde voor selectie van objecten is dat ze ‘door de mens bewerkt’ zijn. Daartoe wordt elk object van metaal of aardewerk gefotografeerd, beschreven, gedetermineerd en op een site geplaatst. Het werk van PAN vormt op die wijze een waardevolle aanvulling op de inzichten die er al zijn over in musea verzamelde archeologische vondsten. De archeologische kaart van Nederland wordt hierdoor verder ingevuld en dat is weer van belang voor onderzoek naar locaties, spreiding en herkomst van de objecten en naar bewoningsgeschiedenis.

Het werk is klaar
En nu is het werk gedaan, onze objecten zijn digitaal zichtbaar. Meer dan twee jaar heeft vondstenregistrator Jolle Fonk (en nog enkele voorgangers) in perioden aan onze verzameling gewerkt. Zeker twintig volle dagen stond ons Erfgoedlokaal vol met statieven, lampen, een laptop, een camera en een weegschaaltje. Jolle fotografeerde voor PAN elk voorwerp van alle kanten en met een liniaaltje ernaast; bij fibulae (sierspelden) waren soms wel vier foto’s nodig om alle details in beeld te brengen. Van elk object werd bepaald: wat is het, wat weegt het, hoe oud is het en van welk materiaal gemaakt. Het voorwerk uit 2007 bood hierbij veel hulp. Elk object wordt in woord beschreven en vervolgens met foto’s op de site van PAN geplaatst.

Resultaat
Jolle is enthousiast over het uitgevoerde werk. Enerzijds was het prettig werken hier, ze had in ons Ergoedlokaal de ruimte en de faciliteiten (‘Dat is toch weer anders dan bij iemand thuis een privéverzameling vastleggen.’) en ze voelde zich welkom bij Marithaime. Inhoudelijk is ze tevreden over het resultaat: ‘Dat is het leuke aan dit werk, het geeft je een doorkijkje naar het verleden, mensen hebben deze spullen vele honderden jaren geleden gewoon in hun handen gehad. Je ziet hoe Nederland geworden is zoals het nu is.’ Omdat dit een grote verzameling is, geeft deze ook een breed beeld van ongeveer tweeduizend jaar bewoning, of mensen arm of rijk zijn geweest, of er veldslagen zijn geweest. De vele gespen die gevonden zijn, zijn niet bijzonder versierd, wat erop wijst dat de bevolking rond Elst niet bijzonder rijk geweest is.

Zelf kijken?

Wie de Elster vondsten wil zien, kan dat doen op www.portable-antiquities.nl > Kies kaart > kies gemeente Overbetuwe > metaaldetectie.
We hebben wat nummers voor je geselecteerd. PAN-00179728 PAN-00178081 PAN-00178080 PAN-00178079 PAN-00178077 PAN-00178076 PAN-00178075 PAN-00178073 PAN-00178071 PAN-00178070 PAN-00178069.
Deze nummers vind je als volgt: op www.portable-antiquities.nl > Kies kaart > voer links bovenin het scherm in het zoekveld (boven ‘zoek vondsten’) een van deze nummers in > klik op button ‘Zoek vondsten’ > klik daarna in het midden op ‘vondsten’. Het is even zoeken.
Je kunt niet zoeken op Marithaime of op de precieze vindplaats. Die gegevens blijven geheim en je snapt wel waarom.

Rudi Liebrand