VERSLAG STADSWANDELING GORINCHEM

Op vrijdag 18 september 2026 vertrokken we om 9 uur vanaf Het Wapen van Elst met 26 personen richting Gorinchem voor een geplande stadswandeling. Het deed me goed , dat er nu zich enkele nieuwkomers hadden aangemeld. Om 10 uur arriveerden we ter plaatse en hier nuttigden we eerst een kopje koffie aangeboden door Marithaime bij horeca gelegenheid De Gasterij. Om precies 10.30 werden wij ontvangen door de 2 stadsgidsen Alet en Anna. We werden in 2 groepen verdeeld van 13 personen. Ikzelf was ingedeeld bij Anna, zij begon eerst een verhaal te vertellen over oorsprong en ontstaan van het stadje. Heel indrukwekkend met een vleugje humor erbij. De toon was gezet, wij hadden het getroffen met deze gids! Vervolgens vertelde ze over het oude fraaie stadhuis, gelegen aan de Grote Markt, met zijn neoklassieke bouwstijl, waarin nu o.a. een museum is gevestigd en het kantoor van de plaatselijke VVV. Ze attendeerde ons op enkele beeldhouwwerkjes op het balkon en op een hoek van dit gebouw met hun betekenis. Voor het gebouw staat een fraaie fontein namelijk de Wilhelminafontein met een allegorische vrouwenfiguur. Aan de voorkant van het museum hangt het Gemeentewapen van Gorinchem ,met de tekst Fortes Creantur Fortibes wat betekent ‘Kracht komt voort uit Kracht; . Een herkenbaar onderdeel van de geschiedenis van de stad. Vanaf het stadhuis begaven wij ons richting Hervormde Kerk,deze was voor de beeldenstorm een katholieke kerk. In de bestrating waren de contouren nog zichtbaar gemaakt hoe de kerk er vroeger uit heeft gezien. Tegenwoordig wordt de kerk ook veel gebruikt voor culturele evenementen en concerten. Belangrijk om de hoge kosten van de kerk te betalen. Daarna liepen we naar de laat Middeleeuwse Grote Toren uit 1572 kenmerkend voor het Hollandse landschap, in het verleden diende deze niet alleen voor religieuze doeleinden maar ook voor tijdsaanduiding en als alarmklok. De Grote Toren blijft een prachtige baken van de historische stad. Als je de toren hebt beklommen onder leiding van een gids heb je boven bij mooi weer een fantastisch uitzicht, je kunt de zelfs de Dom van Utrecht zien , de skyline van Rotterdam en de Biesbosch. Ook kun je tijdens de rondleiding het prachtige carrillon aanschouwen. In de loop van de eeuwen zijn er regelmatig grote restauratiewerkzaamheden verricht onder andere door de onstabiele ondergrond. Gorinchem ligt aan de Merwede en aan de Linge. Deze Linge was vroeger belangrijk voor het vervoer over het water. Later toen het Merwedekanaal werd aangelegd verviel deze functie. Gelukkig is de Linge wel bewaard gebleven voor de stad. De stad met zijn goed intact gebleven bastions is de grootste vesting van Nederland en onderdeel van Unesco Werelderfgoed.

Heel aangrijpend was het verhaal over het Bacchusdrama op 10 januari 1999, waarbij twee jonge meisjes om het leven kwamen en een derde zwaar gewond raakte. Dit na een caféruzie, waarbij twee broers van Turkse afkomst geweigerd werden bij de deur van café Bacchus. Uit woede en wraak kwamen zij korte tijd later terug met een vuurwapen en schoten twaalf kogels door de houten deur waar achter juist op dat moment de drie vriendinnen stonden. Deze zaak wordt gezien als een van de meest impactvolle voorbeelden van zinloos geweld in Nederland. Om deze gebeurtenis te herdenken werd er een stille tocht georganiseerd met naar schatting 25.000 deelnemers. Ter nagedachtenis aan deze meisjes is er een kunstwerk genaamd DE LICHTTRECHTER geplaatst in de toren van de Grote Kerk.

Onze gids, vertelde ook nog een bijzondere anekdote betreft het verhaal van Anna Muggen; zij was weduwe van plm. veertig jaar oud en na de dood van haar man in de Tachtigjarige Oorlog raakte zij diep in de put . Zij maakte met iedereen ruzie vooral met het Gemeentebestuur. Uiteindelijk ging het verhaal dat zij al 13 jaar een pact met de duivel had afgesloten, dat bevestigde ze zelf tijdens de rechtszitting. Zij werd beschuldigd van hekserij en werd in 1608 op de Grote Markt gewurgd en daarna op de brandstapel verbrand.

Vervolgens liet onze gids – toevallig ook Anna hetend – ons allemaal mooie historische/monumentale gebouwen zien bv. een uitgebreid netwerk van opvang- en verzorgingshuizen, zoals het Armenhuis, Oude Mannenhuis, Oude Vrouwenhuis en een Weeshuis. Ook werd er stilgestaan bij de Lutherse Schuilkerk, de Dalempoort (de enige overgebleven stadspoort van vier), Brugwachtershuisje aan de Linge , de Korenmolen aan de Dalemwallen . Bij de Dalempoort kwamen de twee groepen even bij elkaar en hier vertelde Alet nog op een humoristische bijna op dichterlijk wijze het verhaal van en over deze poort.

Ook werden de diverse steegjes bezocht, zij verbinden de hoofdstraten met de rivier de Linge en vertellen een rijk verhaal uit de Middeleeuwen. Een van de twee steegjes die mij zijn bijgebleven zijn de Karnemelksteeg ook wel de Kroket genoemd en de Helmsteeg ofwel De Heksenketel. Dit waren muurschilderingen (Murals) van kunstenaar Jan Heinsbroek oftewel zijn artiestennaam Janls De Man.

Als laatste wil ik het hebben over het historische Vondelingenluikje aan het voormalige Heilige Geest-Weeshuis. Hier werden oorspronkelijk de vondelingen/baby’s in Gorinchem door hun wanhopige moeders achtergelaten, meestal vanuit schaamte of bittere armoede. Tegenwoordig is sinds 1966 een authentiek ogend vondelingenluikje aangebracht bij het oude weeshuis een zogenaamd fopluikje. De oude bekendste mopperaar van Nederland Maarten van Rossum vond het maar niets zo een kille en lege betonnen ruimte. Daarna hebben initiatiefnemers er een pakkende en gevoelige tekst/gedicht van 4 regels op een tegel geplaatst in deze holle ruimte. Deze tekst luidt- WEEST DEN WEESEN GEDACHTICH, MIJN RIJKE SULT GHIJ SIJN DEELACHTIG-. Ik zag dat dit vondelingenluikje en de tekst veel indruk en emoties los maakten bij de aanwezige toehoorders.

Zo er is vanzelfsprekend nog enorm veel meer te vertellen over Gorinchem dan wat ik heb geprobeerd samen te vatten, daarom zou ik eenieder kunnen aanbevelen een bezoekje te brengen aan dit vestingstadje en dat dan onder de deskundige leiding van een van de stadsgidsen. Een echte aanrader.

Ook vanuit de andere groep, die Alet als gids had, heb ik begrepen, dat zij erg genoten hebben van deze excursie. Dus Anna en Alet bedankt voor jullie deskundigheid en natuurlijk ook de manier waarop jullie ons op een humoristische wijze hebben rondgeleid.

Na afloop hebben we nog wat nagepraat bij De Gasterij, waar wij de dag hebben beëindigd met een heerlijke lunch.

Namens Marithaime; Marius Jansen